2023_GR_00148 - patrimonium - Restauratie Hangar 23 Fort 5: verhoging raming door extra werken - goedkeuring

Het beheersplan Onroerend Erfgoed Fort 5 werd goedgekeurd op 26 juni 2017. Het beheersplan is geldig voor 20 jaar en beschrijft werkzaamheden en beheersmaatregelen voor het behoud of herstel van het bouwkundig patrimonium in Fort 5. Eén van de acties is de restauratie van Hangar 23. 

In november 2017 keurde de gemeenteraad de studieopdracht goed voor de begeleiding van de renovatie van het zuidelijk deel van hangar 23.
In september 2018 keurde de gemeenteraad een bijkomende studieopdracht goed voor de bijkomende stabiliteitswerken van hangar 23.

De studieopdracht is gegund aan Origin en bestaat uit de opmaak van het voorontwerp, erfgoedpremiedossier, stedenbouwkundige aanvraag, uitvoeringsdossier, begeleiding van de aanbestedingsprocedure tot en met de werfopvolging.

In oktober 2020 keurde Onroerend Erfgoed het erfgoedpremiedossier van Hangar 23 Noord en Zuid, inclusief stabiliteitswerken, goed. Het dossier is geraamd op 785 210 EUR, met een premie van 478 367,11 EUR (met een premiepercentage van 80%), voor de werken:

• de vervanging van de aangetaste spanten van H23 Zuid en Noord.
• de vervanging van de gootconstructie.
• de renovatie van de oost en westgevel: de verzakte gevels worden opnieuw opgebouwd, waarbij ook de openingen (poorten en ronde ramen) in hal Zuid hersteld worden. De poorten blijven in houtwerk.
• de renovatie van de zuidgevel: 8 raamopeningen worden naar onder toe geopend en voorzien van stalen poorten. Alle raamopeningen worden voorzien van een transparant traliewerk. Het glaswerk (de nog resterende resten) wordt volledig verwijderd.
• aanpassing van de riolering. 

In hal Noord zijn nog noodzakelijke stabiliteitswerken, demontage houten binnenmuur en opvang van het hemelwater toegevoegd. Op 21 februari 2022 keurde de gemeenteraad het bestek, raming en gunningswijze voor de restauratie van Hangar 23 goed voor een bedrag van 871 162,84 EUR

Op 23 april 2022 keurde de gemeenteraad een verhoging van de ramingsprijs naar 1 337 010 EUR (incl. 21% BTW, exclusief prov.) goed, volgens het gemiddelde bedrag van de 4 ingediende offertes.

In het College van 1 aug 2022 wordt aan Verstraete-Vanhecke gegund voor een bedrag van 1 260 237,61 EUR.

Op 27 oktober 2022 kent Onroerend Erfgoed wegens de grote prijsstijgingen een verhoging van de premie met 10% toe, voor een bedrag van 47 836,71 EUR extra.

Op 27 april 2023 is in het College een verrekening goedgekeurd: voor gecoate cementplaten (met een hogere levensduur) en extra lichtplaten voor een meerprijs van  34 242,13 EUR.

Op 26 juni is in de Gemeenteraad een verhoging van de raming door aantasting van de boktor-kever en aanleg wadi goedgekeurd voor een meerprijs van 484 000 EUR.

Na afbraak van het oude cement golfplaten dak op de Noordhangar is duidelijk dat de dakbalken er nog slechter aan toe zijn dan eerst gedacht. De bovenkant van de dakbalken in de Noord hangar zijn van mindere kwaliteit ten opzichte van de Zuidhangar: het is voornamelijk spinthout met schors. Dit is niet ontdekt bij de eerdere onderzoeken, door de golfplaten. Dit zachtere hout is aantrekkelijker voor de boktor waardoor dit nog veel meer is aangetast dan elders. Daarnaast is er extra rot en schimmel ontdekt, vermoedelijk door de uitwerpselen van de boktor.
De dakbalken in de Noord hangar moeten hierdoor grotendeels vervangen worden. Er is beslist om alle houten dakbalken in de Noord hangar volledig te vernieuwen. 

• Er wordt gekozen voor gelamineerd hout. Dit hout is goedkoper dan de volle douglas balken, het kan niet aangetast worden door de boktor en het is beter bestand tegen weersinvloeden. Ook Onroerend Erfgoed gaat hiermee akkoord indien de stalen dakstructuur (trekkers,..) blijft. 
• een volledig nieuwe stalen dakstructuur is ook bekeken, maar wordt niet weerhouden: het is duurder omdat de erfgoedpremie dan vervalt 

Deze vernieuwing spanten van de Noordhangar kost 274 657 EUR (excl BTW, excl AKW*). Zie bijlage VV04 (AKW*: zie opmerkingen verrekeningen onder punt2)
(Opmerking: op het “oud plan_nummering spanten” (in bijlage) staat de nummering van de spanten waarnaar verwezen wordt in de verrekeningen: spanten vanaf nummer 24 zijn van de Zuid-hangar)

Een bijkomend kost van 99 409,2 EUR (excl BTW) (zie in VV04) is het volledig vernieuwen van alle gordingen. Dit is 1870 lopende meter extra, in de basis was 850 lopende meter voorzien.
De dakwerker meldt dat de tolerantie op gordingen/tussen spanten maximaal 6mm mag bedragen i.f.v. plaatsing dakafwerking volgens de voorschriften fabrikant. Ze willen geen garantie geven op dakafwerking indien de voorschriften niet worden nageleefd. We hebben ongeveer 20mm verschil vastgesteld tussen 3 spanten.

• De meeste gordingsklossen moeten hiervoor aangepast worden om het niveauverschil tussen de spanten op te vangen. 
• Daarnaast dienen gordingen met te grote doorbuiging vernieuwd te worden. 

En gezien er een boktor larve is ontdekt (zie “foto’s” in bijlage), kunnen we beter een duurzame dakvernieuwing (met voorbehandelde gordingen) voorop stellen, en alle gordingen vernieuwen.

Opmerkingen: 

• De gordingen in de Noord hangar bestaan uit gelamineerd hout. 
• Het is aan te raden om ook het oude hout in de Zuid Hangar te behandelen tegen de boktor. Dit is nog in onderzoek, er bestaat een niet-insecticide behandeling tegen de boktor. Prijzen voor deze injectie en oppervlaktebehandeling zijn nog niet gekend.

Daarnaast is er een extra kost van herstellen blauwe hardsteen ter waarde van 13 824,97 EUR (excl.BTW, excl AKW*). Dekstenen van 2 steunberen zijn ze gebarsten, vele blauwe hardstenen onder de consoles dienen verankerd en/of opgevuld met natuursteenlijm om waterinfiltratie/stagnatie te vermijden.

Extra kosten Zuidhangar (zie VV02.1 in bijlage):
Om een goede prijs in te schatten voor de vernieuwing van de spanten in de Noordhangar, heeft de aannemer in de Zuidhangar het sterke verzakte spant volledig gedemonteerd en vervangen als “testspant”.
Ook zijn in VV02.1 de extra te herstellen spanten in de Zuidhangar opgenomen, met een totale meerprijs van 27 573,68 EUR (excl BTW, excl AKW*). Zie plan in bijlage:“extra herstellingen Zuid Hangar”.

De niet uitgevoerde posten uit VV02 (zie VV02.2 in bijlage) (dit zijn de min-posten uit “VAA2 boktor” in bijlage, goedgekeurd in de gemeenteraad van 26 juni 2023), met onderverdelingen:

• A. de spanten uit de Noord hangar die niet meer hersteld worden via plateaustelling
   We hebben een korting proberen te bedingen voor de huur van de plateaustelling die niet meer nodig is bij de volledig te vervangen spanten in de Noord hangar. De spanten worden dan op de grond gemonteerd en met een gehuurde torenkraan geplaatst. De aannemer gaat de gehuurde plateaustelling nu demonteren, maar wil geen korting geven op de reeds betaalde huur. De totale min kost is 143 843,91 EUR (excl BTW, incl AKW*).
• B. de werken in Zuid en Noord hangar (zonder plateaustelling) niet meer uitgevoerd, of vervangen

In VV02.2 worden de afgetrokken posten uit de basis terug toegevoegd: de ijzeren erg kromgetrokken ijzeren trekkers worden wel vervangen en de te verantwoorde som van plaatselijk herstel van dakspanten in staal en hout wordt nog gebruikt, indien nodig.

Subsidies: doordat de erg waardevolle Polonceau-spanten uit 1912 nu door gelamineerd hout worden vervangen, blijft de extra subsidie van 10% gelden, waardoor de subsidie op 578 824,20 EUR komt. Onroerend Erfgoed geeft geen extra subsidies via de standaardprocedure, die zouden we 2 keer kunnen aanvragen: in 2023 en in 2024 met een premie van 40% op telkens 250 000 EUR, wat een subsidie van 200 000 EUR extra zou zijn. Echter in de eerste goedgekeurde premieaanvraag was ook het herstel van de Noord hangar opgenomen. Erfgoed meldt ons dat er geen 2 keer premies kunnen aangevraagd worden voor hetzelfde object. Zie bijlage “OE geen bijkomende premie H23”
Afbreken is geen optie voor OE en op 26 oktober 2027 moeten de werken uitgevoerd zijn.
Origin heeft een extra motivatie gestuurd naar OE om deze extra premies toch te verkrijgen, we wachten nog op het antwoord van de consulente, na terugkoppeling met de directeur.

Uitvoeringstermijn: de aannemer kan de werken nog steeds met 16 weken extra uitvoeren bovenop de 12 maanden uit de basisopdracht. Startdatum van de werf is 1 februari, waardoor de werf eindigt eind mei 2024. De eerdere vermelde einddatum eind juni klopt dus niet.
De dakwerker (in onderaanneming) zal de nieuwe golfplaten van de Zuidhangar eind november 2023 plaatsen, met uitzondering van de onderste rij golfplaten aan de binnengoot (hiervoor is een meerprijs gevraagd van 1750 EUR (excl BTW, excl AKW*) in VV02.1. Het zinkwerk van de binnengoot kan pas geplaatst worden na de spanten van de Noordhangar. Maar hierdoor kan de stelling aan de Zuidgevel wel afgebroken worden en kunnen de rioleringswerken starten, na de goedkeuring van de vergunning van de wadi, die nu wordt ingediend door het studiebureau. 

Opmerkingen verrekeningen: 

1. in VV04 heeft de aannemer een schorsingsvergoeding vermeld voor 1 week bij het stilvallen van de werf op 20 oktober 2023, dan is het timmerwerk aan de zuidelijke hangar af. De aannemer kan z’n nieuwe materialen pas bestellen na deze goedkeuring van de verrekeningen en kan na hun week herfstverlof starten met de afbraak van de Noord hangar. We keuren deze schorsingsvergoeding niet goed want:
   - de schrijn- en omgevingswerken kunnen nog steeds uitgevoerd worden
   - in principe kan een schorsingsvergoeding pas toegekend worden na 10 werkdagen stilstand.
   - De aannemer had z’n verrekeningen iets sneller kunnen bezorgen. We hebben ze op 18 oktober ontvangen.
   Het is wel van belang dat deze verrekeningen met “hoogdringendheid” worden  goedgekeurd.
2. De algemene kosten, winst en risico (AKW*) van 15% zijn de projektkosten van de hoofdaannemer die hij ontvangt bovenop de prijzen van de onderaannemers. De hoofdaannemer bezorgt ons de offertes van de onderaannemers hiervoor als bewijs.
3. De uren vermeld in de verrekeningen moeten in een urenstaat van de onderaannemer van het staalwerk bewezen worden.

In de gemeenteraad van 26 juni was er extra budget voorzien voor prijsherzieningen ter waarde van 124 000 EUR. Volgens de huidige, lagere prijsstijgingen zouden we nu op 100 000 EUR komen, inclusief de extra verrekeningen.
Daar de prijs voor de behandeling tegen de boktor kever nog niet gekend is, behouden we de huidige prijsherzieningskost.

Het totale extra budget nodig voor gunning van de verrekeningen: 392 656,83 EUR (incl BTW) 

In de houten poorten aan beide zijden van de Zuid hangar komen nog extra deuren als nooduitgang (wegens het hoge gewicht van de poorten).
Dit is opgelegd in het brandweeradvies en is nog niet geraamd en in de prijs opgenomen.

Voor deze en onvoorziene kosten, komt het totale extra budget op 440 000 EUR (incl BTW).

Decreet van 12 juli 2013 betreffende het Onroerend Erfgoed, van kracht vanaf 1 januari 2015.
Voor monumenten, stads- of dorpsgezichten, landschappen en archeologisch erfgoed is de juridische grondslag het Decreet Onroerend Erfgoed en het bijbehorend Besluit Onroerend
Erfgoed. Het Onroerenderfgoeddecreet en -besluit bevatten de werkinstrumenten om te beschermen en te beheren.

Besluit van de Vlaamse Regering van 16 mei 2014 betreffende de uitvoering van het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013, van kracht vanaf 1 januari 2015.
Dit besluit geeft uitvoering aan het Decreet Onroerend Erfgoed van 12 juli 2013.

Wet inzake overheidsopdrachten van 17 juni 2016