2017_PL_00140 - strategisch beleid - kerntaak 1: sociale dienst - sociale tewerkstelling - van PWA naar Wijkwerken - aanpak en timing - goedkeuring

De hervorming van het Plaatselijk Werkgelegenheidsagentschap (PWA) is al geruime tijd in aantocht. Op 5 juli 2017 werd het “decreet betreffende wijk-werken” gestemd in plenaire zitting in het Vlaams Parlement.
Twee dagen later, op 7 juli 2017, werd het ontwerp van uitvoeringsbesluit wijk-werken principieel goedgekeurd door de Vlaamse Regering. Tijdens de zomerperiode zullen de SERV (Sociaal Economische Raad van Vlaanderen) en de Raad van State hun advies geven. De definitieve goedkeuring door de Vlaamse Regering is voorzien in de loop van september.

Voor de zomervakantie kwam dit onderwerp aan bod op de kantonnale vergadering van OCMW-voorzitters en -secretarissen en op deze van burgemeesters en gemeentesecretarissen. Katleen De Prins gaf aan nauw hierbij betrokken te willen worden omdat het net de gemeenten zijn die hier regisseur zijn, maar hier eigenlijk weinig mee vertrouwd zijn. Beide secretarissen maakten afspraken over wie wat zou doen in dit dossier.

Wat is het PWA (in Edegem)?

- De rol van het PWA bestaat erin langdurig werkzoekenden en mensen die het leefloon genieten de mogelijkheid te bieden allerlei klussen en karweien uit te voeren tegen vergoeding. De link naar de huidige webpagina van PWA Edegem (die een deel is van de gemeentelijke website) leert je wat het huidig aanbod is: http://www.edegem.be/PWA/default.aspx?id=1673.

- de gemeente doet zelf als werkgever een beroep op PWA-werkkrachten voor volgende activiteiten: IBO (begeleiding, divers), School Vesalius (vnl refterhulp – diverse taken), Onthaal- contactcenter (ophangen van affiches,….), Kunstacademie ( mailings, affiches, divers).de

Om het PWA in Edegem te runnen, heeft één PWA-ambtenaar (mevr. Anne Peeters) een kantoor in het gemeentehuis dat iedere week 1 dag open is op woensdag. Zij zorgt voor de match tussen de vraag naar PWA-dienstverlening vanuit particulieren en organisaties (zoals de gemeente zelf) enerzijds en het aanbod van PWA-werkkrachten in Edegem anderzijds. Ze zorgt ook voor een correcte administratieve afhandeling.

Hiervoor werd een vzw opgericht.

In 2016 werden er in kanton Mortsel volgende aantal PWA-cheques per gemeente verkocht:

Jaarlijks betaalt een burger 7,45 EUR inschrijvingsgeld. Per gepresteerd uur krijgt de PWA-kracht één PWA-cheque. Deze cheques kan men krijgen in het PWA-kantoor en kosten 6,20 EUR. Personen met een verhoogde tegemoetkoming betalen 5,95 EUR per cheque. Je kan ook cheques bestellen bij Edenred voor 7,45 EUR per uur.  Deze cheques geven je belastingsvoordeel.  De PWA-kracht is verzekerd inzake burgerlijke aansprakelijkheid en voor arbeidsongevallen. 

Evaluatie van de huidige PWA-werking

- Uit bovenstaand schema kan je zien dat in 2016 het aantal gebruikte PWA cheques in Edegem relatief laag was in vergelijking met andere gemeenten in onze regio.

- mijn zoektocht naar de redenen hiervoor levert het volgende op:

1) mail Katleen De Prins:

-         In de eerste plaats is er al geruime tijd geen PWA verantwoordelijke voor Edegem meer, en wordt deze taak overgenomen door een andere PWA collega. Het aantal beschikbare uren (en dus de bereikbaarheid in ons gemeentehuis) is hierdoor evenwel gedaald. Ik merk dat bv. ook gemeentelijk de reflex om met PWA te werken hierdoor is afgenomen

-         Sinds ik 6 jaar geleden in Edegem begon, zijn er steeds minder taken aan PWA toegewezen om 2 redenen:

Er zijn steeds minder PWA krachten ter beschikking. Vroeger werden bv. al onze buurtfolders op deze manier bedeeld, maar nu is het vaak enkele dagen wachten vooraleer we iemand vinden om dit te doen (en dan is het niet meer nodig…)

Een aantal taken hebben wij geautomatiseerd of toch intern toegewezen om efficiëntiereden. Zo vulden zij bv. vroeger enveloppes met uitnodigingen, nu gebeurt dit of via mail, of via onze plooimachine…

Vandaag doen wij dan ook zelf nog amper gebruik op PWA krachten. In onze brieven aan bewoners die hun haag onvoldoende onderhouden aan het openbaar domein verwijzen wij naar PWA als mogelijke optie als zij dit zelf niet meer kunnen. En de cultuurdienst / Huis Hellemans doet nog wel eens beroep op hen om speciale uitnodigingen verzendingsklaar te krijgen.

2) gesprek met Anne Peeters (huidige PWA-ambtenaar)

- ter vergelijking: in een kleine gemeente zoals Hove, werkt Anne 1,5 dag per week. In Edegem slechts 1 dag per week.

- zij doet wat ze kan in verhouding tot de haar toegemeten arbeidstijd. Ze kan me daarom ook geen jaarverslag voorleggen, iets wat ze in Hove wel maakt.

- moeilijkheden om geschikte PWA'ers te  vinden nu: het vergt screening (en dus tijd) om de aanwezige competenties bij PWA'ers te vinden; het is moeilijk om in te schatten of een kandidaat PWA'er de nodige autonomie heeft om alleen bij mensen aan huis te gaan voor bijv. klussen

- Er is in in Edegem zeker vraag naar: tuinonderhoud (zeker na het wegvallen van de OCMW-klusjesdienst)

- activiteiten waarvoor in de toekomst PWA'ers kunnen ingezet worden: toezicht in scholen, busbegeleiding, klussen waarvoor de professionelen niet willen komen, granysitting maar de prijs is te duur om iemand te laten voorlezen, als een vrijwilliger bij de MMC last minute uitvalt, een PWA'er laten inspringen; oppassen op dieren: nog nooit een vraag hiernaar gekregen; gemachtigd opzichters aan scholen: wordt in Edegem door politiemensen gedaan. Scholen doen ook een beroep op vrijwiligers. Moet ook gebeuren op moeilijke uren (cf opvang van kinderen).

- vraagtekens voor toekomstige werking: elk jaar nieuwe Wijkwerkers vinden om noden in te vullen gezien de verplichting tot doorstroming naar normaal arbeidscircuit?

Wat verandert er met "Wijkwerken"?

Een aantal aspecten van het huidige PWA blijft behouden (zoals de cheques waarmee het Wijk-werk wordt vergoed en de aard van de mogelijk te verrichten jobs).

Maar op een aantal andere vlakken verschilt het Wijk-werken grondig van het PWA (zie ook presentatie in bijlage):

1) Zo zullen nieuwe Wijk-werkers slechts 12 maanden in het systeem kunnen worden ingeschakeld en is het de bedoeling dat ze daarna verder doorstromen in een tewerkstellingstraject. Vanaf 1 januari 2018 gebeurt de toeleiding van werkzoekenden naar wijk-werken vanuit VDAB en van leefloongerechtigden naar wijk-werken vanuit het OCMW. En dit op basis van de inschatting van de nood die de persoon in kwestie heeft aan werkervaring via wijk-werken. Het zijn dus niet langer meer kwantitatieve criteria (bv werkloosheidsduur) die bepalen of iemand “toegang” kan krijgen tot wijk-werken of niet. Zo wordt Wijk-werk een instrument in het activeren van werkzoekenden (uitkeringsgerechtigden en mensen met leefloon), net zoals het nieuwe TWE (tijdelijke werkervaring, in de schoot van de OCMW's) zo een instrument is. Omdat het concept Wijk-werken veel meer dan het PWA één van de instrumenten is in de activering van werkzoekenden, zijn de OCMW's meer betrokken dan vroeger.

2) Ander opmerkelijk verschil is dat het Wijk-werken dient te worden georganiseerd per regio van minstens 60 000 inwoners om op een efficiënte manier als organisator wijk-werken te kunnen optreden. De gemeente (lokaal bestuur) heeft hierbij een belangrijke regierol, meer specifiek op het vlak van de organisatie van wijk-werken op het eigen grondgebied.

Als lokaal bestuur hebben we in principe 3 mogelijke opties waarvan de tweede optie de meest waarschijnlijke is:
- Ofwel telt het grondgebied voldoende inwoners én wensen we bovendien een rol op te nemen als lokaal bestuur in de organisatie van het wijk-werken voor de werkzoekenden en leefloongerechtigden en gebruikers die woonachtig of gevestigd zijn op het grondgebied. We voorzien in dat geval zelf in een “organisator wijk-werken”.
- Ofwel beschikken we weliswaar niet over voldoende inwoners maar zien we een opportuniteit in het aangaan van een samenwerkingsverband met één of meerdere andere lokale besturen, waardoor we ook op die manier een actieve rol kunnen opnemen in de organisatie van wijk-werken. Ook dan voorzien we, samen met de overige leden van het samenwerkingsverband, in een “organisator wijk-werken”.
- Ofwel wensen we geen rol op te nemen in de organisatie van wijk-werken en duiden we VDAB aan als “organisator wijk-werken” voor zowel de werkzoekenden en leefloongerechtigden als gebruikers woonachtig / gevestigd op ons grondgebied.

Veel tijd om hieruit te kiezen is er niet want er is een strikte timing: het Wijk-werken moet actief zijn op 1 januari 2018.

Volgende stappen moeten voorafgaand gezet worden:

-          Uiterlijk 30 september 2017 moet de collegebeslissing aan de VDAB gecommuniceerd worden waaruit blijkt dat we opteren voor de toekenning van de opdracht “organisator wijkwerken” aan een nieuw of bestaand samenwerkingsverband. Het is wel de gemeenteraad die formeel de beslissing tot aansluiting bij een nieuw op te richten samenwerkingsverband of tot bevestiging van de aansluiting bij een bestaand samenwerkingsverband in het kader van wijkwerken neemt.

-          Uiterlijk op 31 oktober 2017 moeten de beslissingen via elektronische weg/per aangetekende brief aan de VDAB kenbaar gemaakt worden.

Wat gebeurt er met de huidige PWA-ambtenaren? Nu: x vte voor de 8 gemeenten samen. In de toekomst: nog maar 1 VTE per 60 000 inwoners?

VDAB zal in kader van wijk-werken onder andere de volgende taken opnemen:
- Er wordt 100 FTE personeel door VDAB ter beschikking gesteld voor de operationele uitvoering van het wijk-werken. Deze 100 FTE worden verdeeld onder alle organisatoren wijk-werken die vanaf 1 januari 2018 actief zullen zijn, inclusief VDAB zelf voor die lokale besturen die op 1 januari 2018 (nog) niet de organisatie van wijk-werken zelf willen opnemen.
De precieze verdeling van dit personeel kan pas in het najaar van 2017 gebeuren. De informatie die VDAB op 30 september 2017 ter beschikking heeft met betrekking tot de (intenties tot) oprichting van organisatoren wijk-werken zal bepalend zijn voor een 1e voorstel van verdeling.
Met de organisatoren wijk-werken zal VDAB een overeenkomst afsluiten die de terbeschikkingstelling van de betrokken personeelsleden regelt. Het werkgeversgezag blijft ten allen tijde gesitueerd bij VDAB.
- VDAB voorziet in een “virtueel platform” voor alle organisatoren wijk-werken. Vanuit dit platform wordt o.a. ook voorzien in gegevensuitwisseling naar RVA toe, de uitgiftemaatschappij,… VDAB neemt zowel de ontwikkelingskost als onderhoudskost voor haar rekening.
Gebruik van het platform is verplicht voor alle organisatoren wijk-werken. De nodige regelingen worden getroffen zodanig dat de medewerkers van deze organisatoren (ter beschikking gesteld VDAB-personeel of andere) die zullen worden ingezet voor de operationele uitvoering van wijk-werken toegang krijgen tot dit platform en de daar beschikbare gegevens met respect voor de wetgeving inzake privacy.
- In het PWA-stelsel. De federale regelgeving is voorzien dat het Vlaamse gewest maximaal 7 291 uitkeringsgerechtigd werkzoekenden gemiddeld op jaarbasis prestaties mag laten verrichten in het kader van wijk-werken. Bij overschrijding dient een financiële compensatie betaald te worden aan de federale overheid. VDAB staat in voor de monitoring van dit “contingent”, en dit op Vlaams niveau via het platform wijk-werken.
- VDAB staat in voor de betaling van zowel de wijk-werkers, de uitgiftemaatschappij als de organisatoren wijk-werken. De betalingen gebeuren zowel op basis van de registraties door de organisatoren in het wijk-werkplatform van de geleverde prestaties als op basis van gegevensuitwisseling met de uitgiftemaatschappij.

VDAB verankert zo met Wijkwerken en met Tijdelijke Werkervaring (TWE) tegen eind 2017 structureel de samenwerking met lokale partners in haar eigen dienstverleningsmodel.

De gemeente moet dus in eerste instantie een keuze maken wat betreft de organisatie voor het Wijkwerken.

Wat is de rol van de organisator Wijkwerken?

In het decreet is hierover het volgende vermeld in art 17:
De organisator van wijk-werken heeft de volgende taken:
1° de vraag van de gebruiker matchen met een beschikbare wijk-werker die de activiteit kan uitvoeren in het kader van zijn traject naar werk;
2° de competenties van de wijk-werker en de gegevens die relevant zijn voor zijn traject naar werk, registreren in het systeem van de VDAB;
3° gebruikers zoeken en in een voldoende aanbod van activiteiten in het kader van wijk-werken voorzien;
4° het platform gebruiken;
5° het verloop van de uitvoering van de activiteiten door de wijk-werker opvolgen, met inbegrip van het registreren van de activiteiten in het platform;
6° administratieve taken vervullen, met inbegrip van de verwerking van de wijk-werkcheques;
7° gebruikers, gemeenten en wijk-werkers bij het gebruik van het platform ondersteunen;
8° informatie verlenen over wijk-werken;
9° het jaarlijks informeren van de gemeente over de uitvoering van het Wijk-werken in de betrokken gemeente.

Gezien het aantal bewoners van Edegem, zijn we genoodzaakt om een samenwerkingsverband met andere gemeenten aan te gaan.

Het decreet geeft aan dat voor de juridische structuur voor het samenwerkingsverband waarin de organisatie van Wijkwerken zou ondergebracht worden, kan gekozen worden uit alle constructies die vermeld worden in het decreet intergemeentelijke samenwerking, alsook een OCMW-vereniging.

Qua financieringsmodel kan van volgende parameters uitgegaan worden:

- in natura: 1 gratis VTE terbeschikkingstelling vanuit VDAB (prioritair voormalige PWA-beambte).

- variabele inkomst: tussen 1,15 euro en 2,65 euro/wijkwerkuur, afhankelijk van de prijs per cheque (gebruikerskost). De organisator van het wijkwerken kan immers de prijs per cheque zelf bepalen binnen de aangegeven vork. Hoe hoger de prijs, hoe groter de marge, hoe groter de slagkracht van de organisator.

Voorstel van aanpak:

Naar aanleiding van de invoering van TWE (op 1/1/2017)  beslisten een aantal OCMW's om te bekijken of de arbeidsbegeleiding/activering die de OCMW's al jarenlang aanbieden, kan worden geoptimaliseerd, b.v. door regionale samenwerking. De OCMW's van Boechout, Borsbeek, Edegem, Hove, Kontich, Lint, Mortsel en Wommelgem (in totaal +/- 121.500 inwoners) startten hiervoor zeer recent een traject, onder begeleiding van de VVSG (methodiek service design), dat nog dit najaar moet leiden tot een concreet voorstel van hervorming en versterking van de arbeidsbegeleiding/activering.

Ter verduidelijking: dit zijn grosso modo de OCMW's die ook somen trimestriële vergaderingen met voorzitters en secretarissen hebben, van wie de secretarissen ook intervisievergaderingen hebben, met wie ook de oprichting van een OCMW-vereniging voor thuiszorgdiensten werd onderzocht, ... Belangrijker nog: in het kader van ESF-subsidies rond sociale tewerkstelling maar ook bij het afsluiten van de nieuwe samenwerkingsovereenkomst met de VDAB hebben deze OCMW's al de krachten gebundeld onder de naam ZORA (Zuidoostrand Antwerpen).

Gezien Wijk-werken meer dan vroeger als een activeringsinstrument moet bekeken worden, en dus de OCMW's vanuit het lokaal bestuur de meest betrokken partij zijn en gezien de vereiste minimum schaalgrootte van 60.000 inwoners voor een organisator van Wijkwerker wordt voorgesteld om diezelfde werkgroep te laten onderzoeken of het opportuun is om ook het organiseren van wijkwerken in dit samenwerkingsverband op te nemen.

Binnen de werkgroep maakt Filip Schramme deel uit van een beperkte trekkersgroep van drie mensen met naast hemzelf, Rob Van Den Audenaerde (OCMW-secretaris Hove) en Carl Devel (Teamleider Cel Activering en Tewerkstelling OCMW Mortsel). Filip zal zich vooral bezig houden met het uitwerken van een juridische structuur voor het samenwerkingsverband waarin de organisatie van Wijkwerken zou ondergebracht worden.

Op 11/09 ek. is de volgende werkgroepvergadering van de Zoragroep die een advies zal uitwerken voor de colleges van elk van de deelnemende gemeenten.

Het ontwerp van decreet betreffende wijk-werken en diverse bepalingen in het kader van de zesde staatshervorming van 13 juni 2017 en de bijhorende memorie van toelichting