Edegem is één van de meest verzilverende gemeenten. Het OCMW heeft een sterk uitgebouwde ouderenzorg. Om mensen in staat te stellen zo lang mogelijk thuis te blijven wonen, bieden we volgende thuiszorg: poetsdienst (dienstencheques en aanvullende thuiszorg), gezinszorg (contingent van 34.983 uren doch tijdelijk verlaagd tot 31.009 uren), dienstencentrum Den Appel, personen-alarm systeem, mindermobielencentrale, warme maaltijden aan huis, dienst personen met een handicap, preventieve gezondheidszorg en multidisciplinair zorgoverleg. Als de zorgbehoefte te groot wordt, kan men in het WZC Immaculata (190 bedden, waarvan 10 Centrum Kortverblijf) komen wonen.
Door onze ouderenzorg zo uit te bouwen slagen we erin om senioren tijdig te informeren zodat ze zich kunnen voorbereiden voor hun oude dag (dienstencentrum), reeds van bij hun eerste zorgbehoefte te bedienen via de poetshulp en zo nodig te kunnen schakelen naar meer intensieve zorg, al dan niet door combinatie van vormen van hulpverlening. Dit zorgcontinuum en het vermogen om zorg op maat te geven is een grote troef.
Het Dienstenchequebedrijf OCMW Edegem telde op 31/12/2015 355 cliënten met 41 poetsdames (26,4 VTE) en 36.844 uren poetshulp.
Reeds bij het begin van deze legislatuur gaf het bestuur aan dat het financieel tekort voor de poetsdienst met dienstencheques niet meer te verantwoorden was en dat naar structurele oplossingen moest gezocht worden om dat tekort terug te dringen.
OCMW Edegem heeft daarom de laatste jaren verschillende maatregelen genomen (cfr nota in bijlage).
De meest opvallende vaststelling is dat er nu enkel nog kan bespaard worden door af te bouwen op het aantal uren gepresteerde poetshulp. Dit komt doordat onze kostprijs per uur hoger is dan onze inkomsten per uur. Hoe meer we presteren, hoe groter het tekort. De doorwegende factor is onze personeelskost. Slechts 3 van de huidige 40 personeelsleden zit aan een kostprijs per uur die lager is dan het subsidiebedrag van 22,04 euro per uur. De anciënniteit van het personeel weegt in de loonbarema’s van de publieke sector veel meer door dan in de privésector.
In de meerjarenplanning 2014-2019 was één van de prioritaire beleidsdoelstellingen: “Het bestuur maakt een bewuste keuze om de publieke ouderenzorg op lange termijn te behouden. Samen met andere partners bieden we betaalbare thuiszorgdiensten aan zodat senioren zolang mogelijk thuis kunnen blijven wonen.”
De daaronder vermelde actie luidt: “Thuiszorgdiensten, waarvoor dit opportuun is, worden ondergebracht in een OCMW-vereniging zodat een ideale schaalgrootte bereikt wordt in termen van management en subsidiëring.”
Naast de bovenvermelde maatregelen, nam OCMW Edegem in september 2013 de trekkersrol voor zijn rekening in een project waarbij met 8 andere OCMW’s uit de regio (Mortsel, Kontich, Hove, Boechout, Borsbeek, Wijnegem, Wommelgem, Aartselaar) onderzocht werd of een OCMW-vereniging voor thuiszorgdiensten kon opgericht worden. Het onderzoek begon met een regionale dienst gezinszorg en aanvullende thuiszorg. Met VIA4 middelen kon de VVSG hiervoor kosteloos twee consultants inzetten.
Het resultaat was een uitgewerkt dienstverleningsconcept, een nieuwe gemeenschappelijke RPR en een financiële simulatie.
Dit alles werd toegelicht op een infoavond voor OCMW-raadsleden en colleges van de betrokken gemeenten op 19 mei 2015.
Op die avond werd geconcludeerd dat de besturen in het algemeen nog meer tijd nodig hadden en dat die tijd zou gebruikt worden om het onderzoek uit te breiden met de poetsdienst voor dienstencheques. Ieder individueel bestuur zou zijn OCMW-raad een principiële beslissing laten nemen waarin stond dat intergemeentelijke samenwerking de toekomst is van de publieke zorg.
Van dan af vielen een aantal besturen af en stapten uit de onderhandelingen: Aartselaar (ouderenzorg inkapselen in Imsir), Wommelgem en Hove (blijven bij Kina pv), Mortsel (eigen schaal laat zorg op maat en zorgcontinuum toe), Kontich (eerst structuur bepalen vooraleer verder te praten).
Opvallende vaststelling in de financiële simulatie die VVSG uitvoerde was dat de schaalvergroting slechts een minieme besparing dan wel meer inkomsten oplevert, zeker voor besturen van een bepaalde grootte (Mortsel en Edegem) die groot genoeg zijn om bijvoorbeeld ziekte bij personeel intern op te vangen om de continuïteit van de dienstverlening te garanderen. Een echte besparing is er pas na een aantal jaar door de verjonging van de personeelspopulatie en de daarmee gepaard gaande verlaging van de personeelskost maar die doet zich ook voor als men niet in een bovengemeentelijke structuur stapt.
Omdat we met onze maatregelen het tekort niet konden doen dalen naar het gewenste niveau en omdat bleek dat dat doel ook niet kon bereikt worden via een intergemeentelijke samenwerking, verlieten we deze denkpiste en zocht het managementteam binnen haar beleidsvoorbereidende opdracht naar andere toekomstscenario's.
Daarbij werden volgende uitgangspunten gehanteerd:
- de huidige personeelsleden behouden hun tewerkstelling.
- de huidige gebruikers van de poetsdienst mogen geen onderbreking in hun poetshulp kennen.
Meerdere besprekingen binnen het Vast Bureau (cfr. vergaderingen van 15 maart, 11 april, 25 april, 31 mei) resulteerde in 4 mogelijke toekomstscenario's (cfr. nota in bijlage) met een afweging op vlak van doelgroep, personeel en financieel, risico's en kansen:
1. verzelfstandiging in een OCMW-vereniging
2. privatisering met behoud van regierol bij het OCMW waardoor de resterende structurele kost voor het OCMW beperkt blijft tot deze van het loon van de deeltijdse maatschappelijk werker die de samenwerking met de privépartner en de communicatie met het cliënteel (intake en huisbezoek nieuwe cliënten, overdracht aan privépartner) zou verzorgen. Dit wordt begroot op 43.500 euro (mw) – 17.533 maribel = +- 26.000 euro
3. privatisering
4. Geleidelijke afbouw via natuurlijk verloop van personeel en overdracht van cliënteel naar externe partner, met behoud van regierol bij OCMW
Het Vast Bureau van 6 september 2016 woog de verschillende scenario's die het OCMW-Managementteam had uitgewerkt af en gaf volgend advies aan de Raad voor Maatschappelijk Welzijn:
"keuze voor het scenario privatisering van de poetsdienst met dienstencheques met behoud van een regierol bij het eigen bestuur wat concreet inhoudt dat het OCMW het aanspreekpunt blijft voor de cliënt. De cliënt kan zich richten tot het OCMW voor de intake, het huisbezoek, de bepaling van de behoefte aan poetshulp, de warme overdracht van de cliënt aan de privé-schoonmaakfirma, de facturatie, .... De precieze modaliteiten van de samenwerking worden vastgelegd in een te ondherhandelen samenwerkingsovereenkomst met de privépartner die na een marktbevraging zal aangeduid worden. Op die manier stoot het OCMW zijn poetshulp niet af maar blijft het die aanbieden maar dan op een anders georganiseerde manier."
De Raad voor Maatschappelijk Welzijn van 20 september 2016 keurde principieel de privatisering van de poetsdienst met dienstencheques goed met behoud van een regierol bij het eigen bestuur. Om dit te realiseren, zal via een bijkomende beslissing een marktbevraging opgestart worden. Hierbij wordt gezocht naar een preferente partner die zowel qua werkgeverschap (arbeidsvoorwaarden en HR-beleid) als qua kwaliteit van dienstverlening zo veel mogelijk lijkt op dezen van het eigen bestuur. Op die manier wordt de continuïteit van poetshulp voor de eigen bevolking verzekerd en behoudt het eigen bestuur de troef om het zorgcontinuum te verzekeren en het vermogen om zorg op maat te geven.
Het college van burgemeester en schepenen gaf een positief advies voor het toekomstscenario 'privatisering met behoud van regierol bij het OCMW'in zijn zitting van 26 september 2016 (zie bijlage).
De secretaris heeft een aantal dienstenchequebedrijven met een kantoor in de eigen gemeente of in een aangrenzende gemeente gepolst naar hun interesse voor de overname van de poetsdienst met dienstencheques met behoud van een regierol bij het OCMW. Hij heeft dit gedaan door samen met de financieel beheerder een ontmoeting te organiseren met leden van het management van deze bedrijven waarop hij een toelichting heeft gegeven over het dossier en de visie op de toekomstige manier van organiseren van de poetshulp. Daaruit kan afgeleid worden dat de interesse zeer reëel is en dat een marktbevraging zinvol is.
De Europese Richtlijn 2001/23/EG inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten betreffende het behoud van de rechten van de werknemers bij overgang van ondernemingen, vestigingen of onderdelen van ondernemingen of vestigingen verplicht de overdrager om de vakbonden en het personeel te informeren. Dit is een voorwaarde om tot de privatisering te kunnen beslissen. Met de vergaderingen van het Basisoverlegcomité van 19 september en 12 oktober ll. en de infovergadering voor het personeel van 30 september heeft OCMW Edegem deze informatieplicht vervuld.
Bespreking op de vergadering:
De voorzitter schetst de verschillende stappen die werden gezet sinds de principiële goedkeuring door de Raad voor Maatschappelijk Welzijn op 20 september 2016 van de privatisering van de poetsdienst met dienstencheques met behoud van een regierol voor het eigen bestuur. Op 30 september hebben voorzitter en secretaris de beslissing meegedeeld aan het betrokken poetspersoneel en dit, zoals afgesproken, in aanwezigheid van twee vakbondsecretarissen. Na de mededeling en een eerste vragenronde, zijn voorzitter en secretaris bewust weggegaan zodat de vakbonden hun rol konden opnemen. Ook HR-Manager Ann Frans, Kirsten Van Eyck (coördinator thuiszorgdiensten) en Annelies Vranckx (diensthoofd poetshulp aan huis) waren aanwezig en zorgden voor de eerset opvang van de poetsmedewerkers na dit slechte nieuws en noteerden de eerste vragen. Voorzitter en secretaris hebben dan de communicatie gedaan aan de medewerkers van het AC. Diezelfde middag is een brief naar de cliënten vertrokken zodat zij 's maandags wisten wat er aan de hand was. Alle vragen en opmerkingen konden aan Kirsten en Annelies gesteld worden. Er zijn weinig of geen vragen gekomen. De secretaris wijst erop dat het vervelend was dat aan het poetspersoneel nog niet kon meegedeeld worden wie de overnemer zou zijn. Het management heeft zich geëngageerd het personeel blijvend te informeren over het verdere verloop van de privatisering. Deze morgen vond een terugkomontbijt plaats waarbij zo goed mogelijk geantwoord werd op de vragen die door de personeelsleden werden ingediend.
Op woensdag 12 oktober 2016 vond de tweede bijeenkomst met de vakbondsecretarissen plaats. We bespraken samen de vragen die de personeelsleden aan hen gesteld hadden. Een beperkt aantal mensen vraagt om te worden opgezegd. Hun redenering is dt ze er vroeger bewust voor hadden gekozen om voor het OCMW te werken. Zij wensen niet te worden overgedragen aan een privépartner. De voorzitter heeft gezegd hier niet te willen op ingaan omdat de visie achter de privatisering is dat heel de dienst (alle cliënteel én personeel) wordt overgedragen aan een privépartner. Met het toeëigenen van de toekomstige regierol denken we in termen van een continuïteit. We blijven kwaliteitsvolle poetshulp aanbieden zij het op een anders georganiseerde manier. Zo slagen we ook in ons opzet om de tewerkstelling van de poetsmedewerkers te garanderen. Ook ten aanzien van de andere personeelsleden kunnen we geen uitzonderingen maken. De vakbondsecretarissen vinden het positief dat we het zo gecommuniceerd hebben. We hebben de vakbondsecretarissen ook de kans gegeven om op- en aanmerkingen te geven op het ontwerp van bestek voor de marktbevraging.
De secretaris heeft een zevental bedrijven gecontacteerd en heeft samen met de financieel beheerder met hen een gesprek gehad. Hieruit blijkt dat er duidelijk interesse is bij privépartners. Op de infovergadering van 30 september kon dit ook al meegegeven worden aan het betrokken personeel.
Mevr. Vandewalle geeft aan dat de brief aan het personeel in verstaanbare taal was opgesteld.
Dhr. Vergauwen bepleit een brede verspreiding van het bestek. Hoe meer bedrijven een voorstel kunnen indienen, hoe groter de kans om een goede partner te vinden.
Dhr. Van Herwegen herhaalt het standpunt van zijn fractie: ze zijn het eens met de regierol maar hebben een voorkeur voor scenario 4 (= geleidelijke overdracht van cliënteel aan een privépartner op het ritme van de natuurlijke afvloeiing van personeel).
Op vraag van dhr. Delarbre naar de reden voor de twee verschillende bedragen over de gemeentelijke bijdrage per uur in 2015 in de twee bijlagen bij het agendapunt, legt de financieel beheerder uit dat in het hoogste bedrag ook de kost van de leidinggevende maatschappelijk werker werd meegerekend.
De Organieke Wet van 8 juli 1976 betreffende de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn (hierna de OCMW-wet) bevat evenwel het artikel 60 §6, dat luidt als volgt:
Ҥ6. Waar de noodzakelijkheid zich voordoet, richt het openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn, desgevallend in het kader van een bestaande planning, inrichtingen of diensten op met sociaal, curatief of preventief karakter, breidt deze uiten beheert deze.
De noodzaak tot het oprichten of het uitbreiden van een inrichting of van een dienst moet blijken uit een dossier dat een onderzoek bevat naar de behoeften van de gemeente en/of de streek en naar de gelijkaardige inrichtingen of diensten die reeds in functie zijn, een beschrijving van de wijze van functioneren, een nauwkeurige raming van de kostprijs en van de uitgaven die moeten gedaan worden, alsook indien mogelijk, inlichtingen die een vergelijking met gelijkaardige instellingen en diensten mogelijk maken.”
De afstoting op zich niet onderworpen is aan een goedkeuringstoezicht van de toezichthoudende overheid. Er dient met andere woorden geen expliciete goedkeuring te worden gegeven door de Vlaamse Overheid om de afstoting te kunnen doorvoeren.
De afstoting zou aldus vallen onder het algemene bestuurlijk toezicht en enkel bij een klacht tegen de afstoting zal de toezichthoudende overheid of de bevoegde rechtsmacht (Raad van State) zich erover dienen te buigen.
Europese Richtlijn 2001/23/EG inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten betreffende het behoud van de rechten van de werknemers bij overgang van ondernemingen, vestigingen of onderdelen van ondernemingen of vestigingen.
De Raad voor Maatschappelijk Welzijn beslist om de poetsdienst met dienstencheques te privatiseren met behoud van een regierol bij het OCMW waardoor het eigen bestuur het aanspreekpunt blijft voor het cliënteel (intake, huisbezoek, facturatie, ...). Cliënteel en personeel zullen worden overgedragen aan een dienstencheque-onderneming die zal worden gezocht via een overheidsopdracht. Het personeel zal worden overgedragen door toepassing van de Europse Richtlijn inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten betreffende het behoud van de rechten van de werknemers bij overgang van ondernemingen, vestigingen of onderdelen van ondernemingen of vestigingen.