In augustus 2016 werd het traject tot indiening van een aanvraag tot erkenning van een Intergemeentelijke Onroerend Erfgoeddienst voor acht gemeenten van de Zuidrand, opgestart door Azura. Hiertoe werden twee consulenten aangesteld: Patrick Van den Nieuwenhof en Tamara Ingels.
Uit de verkennende gesprekken met de gemeenten, de cultuurbeleidscoördinatoren, Ruth Renders (coördinator AZURA), Sabine Caremans (coördinator Landschapspark Zuidrand) en Marjan Nauwelaert (coördinator Toerisme Zuidrand) bleek een duidelijke behoefte om de diverse initiatieven te stroomlijnen. De behoefte om te komen tot een gemeenschappelijke en geïntegreerde werking is aanwezig. Om die reden werd voorgesteld om de deelwerkingen te integreren in één streekvereniging. Vanuit de nieuw op te richten streekvereniging wordt dan de aanvraag tot erkenning van een
IOED Zuidrand ingediend.
Voor de basiswerking van de streekvereniging wordt uitgegaan van een toekomstige gemeentelijke financiering a rato van 1 EUR per inwoner (al voorzien in het budget 2017). De 1 EUR wordt over de deelwerkingen toerisme, landschapspark en cultuur gelijkmatig verdeeld. Indien de IOED Zuidrand wordt erkend, wordt een bijkomende financiering van
0,50 EUR per inwoner voorgesteld.
IOED Zuidrand schept mogelijkheden tot het ontwikkelen van een duurzame omgang met onroerend erfgoed waarbij een samenspel van overheden, organisaties, bewoners en publiek de leidraad is.
Door te kiezen voor de onderliggende slogan ‘mogelijkheden scheppen’ kiest de IOED Zuidrand voor een positieve benadering. De ronde door de regio heeft aangetoond dat flink wat expertise aanwezig is, maar dat door beperkingen in tijdsbesteding en middelen dit potentieel niet steeds tot zijn recht komt. IOED Zuidrand versterkt dit bestaande netwerk en
werkt barrières weg. Positief ook in de betekenis van een meerwaardecreatie voor de bevolking. Onroerend erfgoed is geen last uit het verleden die moet gedragen worden, maar is een noodzakelijk instrument in de verbetering van de levenskwaliteit. Door deze positieve invalshoek creëert IOED Zuidrand mogelijkheden voor de burgers tot een actieve en
verantwoordelijke participatie aan het beheer van onroerend erfgoed.
IOED Zuidrand ziet onroerend erfgoed niet als een geïsoleerde materie die kost wat kost dient bewaard te blijven. Naast de belangrijke erfgoed component wordt evenveel aandacht besteed aan de menselijke component. IOED Zuidrand hanteert hiertoe een rechtengebaseerde benadering. Rechten in de betekenis van het rechten hebben tot deelname aan erfgoedbeleving, maar ook in de zin van transparante en geargumenteerde besluitvorming m.b.t. onroerend erfgoed. Het garanderen van rechtszekerheid staat in deze voorop.
Het behoud en beheer van onroerend erfgoed is voor IOED Zuidrand dan ook geen exclusieve top-down aangelegenheid. Initiatieven van onderuit worden gestimuleerd en ondersteund zodat een gedragen en gedeelde verantwoordelijkheidszin uitmondt in een verruimde bewustwording. De mogelijkheid dat iedereen zijn/haar steentje kan bijdragen is een absolute voorwaarde om het onroerend erfgoed leesbaar en (be)leefbaar te houden. Door de verankering van IOED Zuidrand in de overkoepelende streekvereniging Zuidrand wordt de grensoverschrijdende, integrale en geïntegreerde werking gegarandeerd en verder uitgebouwd. Dit opent mogelijkheden tot de bundeling van krachten en middelen.
Deze creatie van mogelijkheden resulteert uiteindelijk in een duurzaam beleid waarbij de continuïteit in tijd, ruimte en visie centraal staat. De lokale overheden hebben in hun meerjarenplanning aandacht voor de sector van onroerend erfgoed. Dit varieert van algemene intenties tot zeer concrete actiepunten. Tegelijk rijzen op lokaal vlak, zowel bij bestuurders als diensten, heel wat vragen rond de implementatie van het nieuwe onroerenderfgoeddecreet. Een duidelijke vraag tot
ondersteuning en begeleiding werd gehoord. IOED Zuidrand en bij uitbreiding de streekvereniging Zuidrand kan hier een schakelfunctie in op nemen:
- IOED Zuidrand evalueert de huidige lokale beleidsinstrumenten en doet aanbevelingen tot optimalisatie van deze instrumenten;
- IOED Zuidrand schrijft een bovenlokale visie op onroerend erfgoed en begeleidt op basis hiervan lokale besturen in de concrete implementatie ervan in de meerjarenplanning 2020-2025;
- tijdens de diverse gesprekken met lokale overheden bleek zeer duidelijk een behoefte tot het ter beschikking stellen van methodieken in het behoud en beheer van onroerend erfgoed. In het bijzonder wordt gedacht aan: het gemeentelijk patrimonium, de archeologienota, parochiekerken en funerair erfgoed.
Uit de omgevingsanalyse blijkt dat er in de Zuidrand diverse initiatieven ontwikkeld werden en worden welke onroerend erfgoed (on)rechtstreeks meenemen. Te denken aan: Toerisme Zuidrand, Landschapspark Zuidrand en AZURA. Om versnippering te voorkomen werd in het traject tot het uitschrijven van het beleidsplan IOED Zuidrand besloten geen aparte
projectvereniging op te richten, maar de bestaande organisaties te integreren in de nieuwe opgerichte streekvereniging Zuidrand. IOED Zuidrand vormt samen met toerisme, landschapspark en cultuur deelwerkingen van de streekvereniging, geleid door één raad van bestuur. Door de deelwerkingen samen te brengen onder één dak ontstaan er meer synergieën, wat de werking efficiënter maakt. IOED Zuidrand schept hierdoor mogelijkheden tot het verbreden en verdiepen van de onroerenderfgoedwerking.
Beleidsopties:
- de werking van IOED Zuidrand is afgestemd met de deelwerkingen toerisme, landschapspark en cultuur. Bij de uitbouw van de werking wordt rekening gehouden met mogelijke kruisverbanden tussen de deelwerkingen.;
- IOED Zuidrand ontwikkelt eveneens samenwerkingen met andere beleidsdomeinen zoals ruimtelijke ordening, milieu, lokale economie, onderwijs,...
De gegevensverzameling en de themagroepen brachten aan het licht dat er in de regio van de Zuidrand al flink wat expertise en ervaring aanwezig is. Zo blijkt dat in elke gemeente zowel diensten als vrijwilligers zich inzetten voor het behoud en het beheer van het onroerend erfgoed. Verschillende initiatieven konden geïdentificeerd worden die inventarisatie en publiekswerking tot doel hebben. IOED bouwt hierop verder door de krachten te bundelen, vormingsinitiatieven te ontwikkelen en nieuwe vrijwilligers te werven.
Beleidsopties:
- IOED Zuidrand bouwt het netwerk tussen overheden, diensten en organisaties verder uit op lokaal, bovenlokaal, regionaal en landelijk niveau;
- IOED Zuidrand zorgt voor voldoende ondersteuning van vrijwilligers door de organisatie van themagroepen en de uitrol van vormingen welke rekening houden met de behoeften en noden van de vrijwilligers.
Onroerend erfgoed is geen doel op zich. IOED Zuidrand maakt de fundamentele keuze de menselijke component te benadrukken. Erfgoed is maar erfgoed als de samenleving er betekenis aan geeft. IOED Zuidrand zorgt ervoor dat de bevolking op een verantwoorde manier erfgoed kan beleven en ervan genieten. De rechtengebaseerde benadering gaat
hierin nog een stap verder door het verhogen van de transparantie in de besluitvorming over onroerend en staat tevens garant voor toegankelijk(e) erfgoed(informatie). Op deze manier is erfgoed geen last om te dragen maar een meerwaarde in de vergroting van de levenskwaliteit. Onroerend erfgoed is het bindmiddel waarin wonen, werken, (samen)leven
en leren samen komen in een mooi geheel.
Beleidsopties:
- IOED Zuidrand draagt bij tot een toegankelijk onroerend erfgoed met een duidelijke besluitvorming en leesbare informatie;
- IOED Zuidrand ontwikkelt initiatieven tot promotie van het onroerend erfgoed bij de bevolking en het grote publiek.
De gemeenteraadsbeslissing van 28 november 2016 betreffende de deelname aan en de statuten van de projectvereniging Streekvereniging Zuidrand.
De raad keurt de toetreding tot de intergemeentelijke onroerend erfgoeddienst in de schoot van de streekvereniging Zuidrand goed.